Περισσότερα στοιχεία για το Εργαστήριο

Πλαίσιο και Περιεχόμενο

Το ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ είναι ίσως το πιο ανερχόμενο είδος κινηματογράφου παγκοσμίως, που δίνει τον λόγο στους αφανείς ήρωες της ζωής, στους απλούς ανθρώπους ή φωτίζει την αθέατη πλευρά των πιο προβεβλημένων. Μέσα από τις δικές τους βιωματικές αφηγήσεις μπορούν να φτιαχτούν ταινίες γεμάτες αλήθεια, συναίσθημα και χιούμορ, που συγκινούν, διασκεδάζουν, επιμορφώνουν ενώ παράλληλα ανιχνεύουν την ανθρώπινη περιπέτεια, την καθημερινότητα, την κοινωνία και την Ιστορία.

Το Εργαστήριο θα κινηθεί στους παρακάτω ΤΡΕΙΣ ΑΞΟΝΕΣ, με τα εξής ενδεικτικά ερωτήματα:

  1. Προφορική μαρτυρία και αφήγηση ιστοριών

– Πώς καταγράφουμε μια ειλικρινή και ουσιαστική μαρτυρία; Ποιά είναι τα μυστικά αυτής της τέχνης; Η διάκριση ανάμεσα στη «μετάδοση της πληροφορίας» και στο «μοίρασμα του βιώματος».

– Πώς κινηματογραφούμε μαρτυρίες, αφηγήσεις και παραμύθια με τρόπο ζωντανό, ελκυστικό και σύγχρονο; Είναι ζήτημα «τεχνικής», «ψυχολογίας» ή κάτι άλλο;

– Πόσο είναι αλήθεια ότι η παρουσία της κάμερας δυσκολεύει κάποιον να αφηγηθεί μια προσωπική του ιστορία; Μήπως, αντίθετα, μπορεί να είναι και απελευθερωτική; Τι είναι αυτό που μπορεί να τον κάνει να ξαναβρεί την εσωτερική ένταση και την φρεσκάδα της πρώτης φοράς;

– Η ηθική της κινηματογράφησης προφορικής μαρτυρίας, η επιμονή του ερευνητή και οι δυσκολίες του ανθρώπου που προσφέρει τη μαρτυρία, η χημεία ανάμεσά τους. Τα διλήμματα και η ηθική του μοντάζ.

  1. Χρήση του Ντοκιμαντέρ στην Εκπαίδευση

Το ντοκιμαντέρ έχει μπει τα τελευταία χρόνια στον χώρο της Εκπαίδευσης καθώς όλο και περισσότερα σχολεία το εντάσσουν στη δουλειά τους. Αρέσει στα παιδιά, προσφέρεται για αναλύσεις και ασκήσεις, και μπορεί να αποτελέσει αφορμή ακόμα και για κινηματογραφικές απόπειρες των ίδιων των μαθητών.

– Πώς μπορούμε λοιπόν να κάνουμε το ανθρωποκεντρικό ντοκιμαντέρ πολύτιμο εργαλείο του μαθήματος της Ιστορίας (και όχι μόνο!) μέσα στη σχολική τάξη;

– Πέρα από το ίδιο το βασικό θέμα ενός ντοκιμαντέρ, πώς εντοπίζουμε και πώς αξιοποιούμε τα πολλαπλά επίπεδα γνώσης που μας προσφέρει, τις παράπλευρες πληροφορίες που μας δίνει η εικόνα και ο λόγος του;

– Πόση αξία έχει να μάθουν να βλέπουν οι μαθητές (αλλά και εμείς οι μεγαλύτεροι) μια ταινία όχι μόνο με βάση αυτό που αφηγούνται οι άνθρωποι αλλά και με βάση αυτά που ΔΕΝ λένε με τα λόγια; Με τη σιωπή, με τη γλώσσα του σώματος, με την γλώσσα και το συντακτικό της κινηματογραφικής αφήγησης;

  1. Από τη μικρή, προσωπική ιστορία στη «μεγάλη», καθολική Ιστορία

– Πώς μπορούμε να βλέπουμε, να καταγράφουμε ή ακόμα και να διδάσκουμε τη «μεγάλη» Ιστορία μέσα από τις προσωπικές ιστορίες των απλών ανθρώπων;

– Πώς ερευνούμε για πρόσωπα και εποχές παλιότερες προκειμένου να κάνουμε μια ταινία που ξανακοιτάει (και κάποιες φορές, «ξαναγράφει») την Ιστορία – αυτό που λέμε «ιστορικό ντοκιμαντέρ»;

– Πώς καταγράφουμε μια προσωπική μαρτυρία που να είναι αφ’ ενός επιστημονικά αξιόπιστη και αφ’ ετέρου αξιοποιήσιμη για ερευνητικούς ή καλλιτεχνικούς σκοπούς;

– Ποια είναι η ιδιαίτερη αξία της μελέτης και κινηματογράφησης της τοπικής Ιστορίας;

Τα παραδείγματα δυο ταινιών του Βασίλη Λουλέ («Φιλιά εις τα παιδιά» και «Συναντήσεις με τη μητέρα μου Λέλα Καραγιάννη») που χρησιμοποιούνται σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης είναι αποκαλυπτικά ως προς όλα τα παραπάνω ερωτήματα.

Μέθοδος – Ασκήσεις

– Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν ή θα ξαναδούν κάποια ελληνικά ντοκιμαντέρ μέσα από το παραπάνω ιδιαίτερο πρίσμα.

Θα προβληθούν αποσπάσματα από τα ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ:

Φιλιά εις τα παιδιά / Συναντήσεις με τη μητέρα μου Λέλα Καραγιάννη / Θηλειά / Πέρασα κι εγώ από κει κι είχα παπούτσια από χαρτί / ON.OFF.

(Στοιχεία για αυτές τις ταινίες υπάρχουν στη σελίδα 12 του παρόντος κειμένου).

Θα προβληθούν επίσης αποσπάσματα από έργα και άλλων δημιουργών καθώς και video-clips από το internet.

– Οι συμμετέχοντες θα έρθουν σε μεγαλύτερη επαφή με την κινηματογραφική γλώσσα, ειδικά με τα ΜΗ λεκτικά στοιχεία της, δηλαδή με τη γλώσσα του σώματος, τη χρήση της σιωπής, τη χρήση του ήχου και της μουσικής, τη σημασία των διαφορετικών μεγεθών πλάνου κλπ.

– Θα προσεγγίσουν το περιεχόμενο των ταινιών σε βάθος, κάτι που θα αποδειχθεί πολύ χρήσιμο για όλους – ιδιαίτερα για τους εκπαιδευτικούς που μπορούν έτσι να πάρουν ιδέες για δημιουργική δουλειά στην τάξη.

– Θα προσεγγίσουν κάποια «τεχνικά» θέματα της λήψης μαρτυρίας, όπως: πού θα τοποθετήσουμε τον άνθρωπό μας να μιλήσει (γιατί εκεί και όχι αλλού;), διαμόρφωση του φόντου, ενδυμασία (θα φοράει τα «καλά του» ή όχι;), βασικός εξοπλισμός (κάμερα-μικρόφωνα-φωτισμός), θεμελιώδεις κανόνες στο καδράρισμα.

– Θα θυμηθούν ή θα γνωρίσουν τους «κώδικες της αφήγησης μιας ιστορίας μέσω εικόνων», παίρνοντας μέρος σε ομαδικές βιωματικές ΑΣΚΗΣΕΙΣ οπτικοακουστικής εκπαίδευσης, όπως οι ακόλουθες:

1) Ένα παιχνίδι της κάμερας με τις τσάντες των συμμετεχόντων, με τη μνήμη τους και με μια …παντόφλα! Ένας πολύ απλός τρόπος να θυμηθούμε ότι η επιλογή της θέσης της κάμερας αποτελεί την βασική αρχή του κινηματογράφου. Μια άσκηση πάνω στο βλέμμα και στο διαφορετικό νόημα που αποκτούν τα πράγματα μέσω αυτού. Ταυτόχρονα, η άσκηση δίνει την ευκαιρία στα μέλη της ομάδας να έρθουν σε ουσιαστική επαφή μεταξύ τους. Απαραίτητα αξεσουάρ είναι οι φωτογραφικές μηχανές (ή τα κινητά) και οι τσάντες (γυναικείες και αντρικές) με το καθημερινό τους περιεχόμενο.

2) Άσκηση επανα-φωτογράφησης μιας παλιάς ιστορικής φωτογραφίας (ή περισσότερων φωτογραφιών) της Αθήνας στον ίδιο ακριβώς χώρο σήμερα. Μια άσκηση που, όταν πλαισιώνεται σωστά, μάς «διδάσκει» τοπική Ιστορία και γίνεται ένα απλό, ευχάριστο και πολύτιμο εργαλείο για πολλές χρήσεις. Ταυτόχρονα, είναι ένας τρόπος για μια βιωματική σχέση με την Ιστορία.

3) Μια παλιά φωτογραφία, που δείχνει έναν άνθρωπο σε ώρα εργασίας σε δημόσιο χώρο, γίνεται αφορμή για μια σειρά σκέψεων και ερωτημάτων της ομάδας πάνω στις συνθήκες ζωής και δουλειάς του, πάνω στα συναισθήματά του αλλά και στον τρόπο που θα μπορούσαμε να τον «ξεκλειδώσουμε» ώστε να μας τα αφηγηθεί.

4) Ένα παλιό φιλμ αρχείου που δείχνει τη ζωή γύρω στο Βερολίνο τον Ιούλιο του 1945, δυο μήνες μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, γίνεται αφορμή για να παρατηρήσουμε την ισοπεδωμένη από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς πόλη και την έντονη παρουσία των διαφορετικών συμμαχικών στρατευμάτων, να ανιχνεύσουμε τις σιωπηλές εκφράσεις-αντιδράσεις των Γερμανών πολιτών μπροστά στον κινηματογραφικό φακό. Ένα φιλμ που μας αποκαλύπτει την ιδιαίτερη ικανότητα του σινεμά να παράγει συναισθήματα μέσω του μοντάζ και, ειδικότερα, μέσα από τη σχέση της εικόνας με τον ήχο.

(Είναι βέβαιο ότι στον περιορισμένο χρόνο που θα έχουμε, και αναλόγως της δυναμικής της ομάδας που θα συγκροτηθεί, θα προλάβουμε να κάνουμε μόνο κάποιες από τις ασκήσεις αυτές. Θα δοθούν ωστόσο πληροφορίες για όλες και θα αναλυθεί η σημασία τους)

Όλες αυτές οι ασκήσεις γίνονται πάντα με κέφι και καλλιεργούν την παρατηρητικότητα, την ενσυναίσθηση, τη δημιουργικότητα και το ομαδικό πνεύμα.
Όσοι παρακολουθούν το Εργαστήριο μπορούν, στη συνέχεια, να υλοποιήσουν κάποιες από αυτές τις ασκήσεις σε δικές τους εκπαιδευτικές δραστηριότητες (πχ. με τους μαθητές τους στο σχολείο, σε άλλα εργαστήρια ενηλίκων κλπ).

Στόχος του Εργαστηρίου

Παρ’ όλο που σ’ αυτό το Εργαστήριο δεν προβλέπεται η δημιουργία ταινίας από τους συμμετέχοντες (αυτό θα απαιτούσε πολύ περισσότερο χρόνο), ούτε η παροχή περαιτέρω εξειδικευμένων γνώσεων (πχ. μοντάζ), φιλοδοξούμε, στο τέλος, να μπορεί ο καθένας, έχοντας πάρει κάποια βασικά μεθοδολογικά εργαλεία, να χρησιμοποιεί αυτή τη γνώση στο δικό του ερευνητικό έργο, στη δική του καταγραφή ιστοριών, μέσα στη σχολική τάξη, στη δική του ταινία και σε κάθε άλλη σχετική δράση του.

Η καλλιέργεια ενός άλλου βλέμματος πάνω στην Ιστορία και στα βιώματα των ανθρώπων που είναι φορείς της, είναι, παράλληλα, ένας πολύ βασικός στόχος αυτού του Εργαστηρίου.

Προϋποθέσεις για την ουσιαστική συμμετοχή στο Εργαστήριο

Για να είναι δημιουργική η συνεργασία μας, καλό είναι όσοι τελικά πάρουν μέρος στο Κινηματογραφικό Εργαστήριο να κάνουν τα εξής:

α) Να έχουν μελετήσει την παρούσα Αναλυτική Περιγραφή.

β) Να έχουν προετοιμαστεί για τον τρόπο προσέγγισης του θέματος έχοντας δει τα links των ταινιών σε επόμενη παράγραφο με τον τίτλο ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΒΑΣΙΛΗ ΛΟΥΛΕ & ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΟΥ, στη σελίδα 9.

γ) Να έχουν μελετήσει το κείμενο με τον τίτλο ΣΧΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ “Συναντήσεις με τη μητέρα μου Λέλα Καραγιάννη”, στη σελίδα 14.

δ) Να έχουν μαζί τους laptop, φωτογραφική μηχανή και βιντεοκάμερα (όσοι διαθέτουν). Μαζί και όλα τα περιφερειακά (μπαταρίες, καλώδια, κάρτες, αντάπτορες κλπ) για φόρτωμα, ξεφόρτωμα υλικών από και προς τον υπολογιστή.

ε) Ευπρόσδεκτοι είναι όσοι έχουν εγκατεστημένα στον υπολογιστή τους προγράμματα επεξεργασίας εικόνας και βίντεο (τύπου Photoshop, Movie Maker ή τα αντίστοιχά τους) και ξέρουν τον χειρισμό τους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεν είναι απαραίτητο να έχει ο καθένας όλα τα παραπάνω (δ) και (ε), αλλά αν μας δηλώσετε τι μπορείτε να έχετε μαζί σας εμείς θα φροντίσουμε τα υπόλοιπα ώστε να πάνε όλα καλά!

Πρόσφατα Άρθρα